یادداشت ها و مقالات

پیمایش یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناخت افکار عمومی است؛ اما نتایج آن فقط زمانی می‌تواند تصویری معتبر از جامعه ارائه کند که میان «افراد پاسخ‌گو» و «جامعه‌ای که قرار است درباره آن داوری شود» فاصله‌ای کنترل‌شده وجود داشته باشد. در ایران، گسترش تلفن همراه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، اجرای پیمایش‌های تلفنی و آنلاین را سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر کرده است؛ بااین‌حال، سهولت جمع‌آوری داده را نباید با اعتبار علمی آن یکسان دانست.

پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش پیمایش و با استفاده از پرسشنامۀ محقق‌ساخته، در موضوع میزان تقید بانوان کم‌حجاب به مناسک و رفتارهای دینی، در بهمن 1401ه.ش انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامۀ محقق‌ساخته و مصاحبه حضوری با 1033 نفر از بانوان کم‌حجاب در مناطق 22 گانه تهران گردآوری شد.

نتایج نشان می‌دهند که بسیاری از بانوان باحجاب، در برابر پدیدهٔ کشف حجاب در ایران، از احساس انفعال و ترس از کنشگری رنج می‌برند. در حالی که آنان از مزایای حجاب آگاه و از خطرات کشف حجاب نگران‌اند، به نظر می‌رسد که در انجام اقدام مؤثر برای مقابله با این پدیده، احساس ناتوانی دارند. به‌طور خاص، ۷۶٫۳ درصد از بانوان معتقدند که «تذکردادن به افرادی که کشف حجاب کرده‌اند باعث دعوا و درگیری می‌شود» و ۵۶ درصد نیز باور دارند که «تذکردادن به خانم‌های کشف‌حجاب‌کرده بی‌فایده است».

این گزارش به دلیل عدم شفافیت در ارائه مستندات پایه نظیر پرسشنامه، روش نمونه‌گیری و جداول اصلی، امکان ارزیابی مستقل و علمی مسیر استنتاج داده‌ها را از بین برده است.

در این مقاله با بهره گیری از روش پیمایش و با استفاده از ابزار پرسشنامه با هدف بررسی نگرش طلاب به هجرت از قم، رابطه آن با عوامل مؤثر بر پذیرش نقش‌های اجتماعی آنان را بررسی کرده است.

با وجود افزایش کمی طلاب حوزه های علمیه پس از انقلاب اسلامی، آمارها حاکی از کمبود روحانی در مناطق بسیاری از کشور است بخشهایی از مناطق شهری و روستایی به جز ایام موسمی تبلیغی ماه رمضان و محرم در سایر ایام سال از حضور روحانیون محروم اند.

تحلیل کلی نشان می‌دهد که بازسازی این رابطه مستلزم تلفیق سرمایه اخلاقی با سرمایه های فرهنگی و اجتماعی، ایجاد شفافیت عملکرد و سازگاری با قواعد ارتباط در میدان‌های سنتی و نوین است؛ اقدامی که می‌تواند هم اعتماد را احیا کند و هم جایگاه اجتماعی روحانیت را در شرایط معاصر تثبیت نماید

تمرکز بیش از حد بر منابر و سخنرانی‌های رسمی، باعث شده است که ارتباط چهره به چهره و صمیمانه با مردم کمرنگ شود. بسیاری از مردم، روحانیان را افرادی دور از دسترس و غرق در مسائل انتزاعی می‌دانند که قادر به درک مشکلات و دغدغه‌های روزمره آن‌ها نیستند.

هجرت گروهی، ضعف‌های فردی را جبران می‌کند و باعث هم‌افزایی توانمندی‌ها، افزایش انگیزه‌ها و خلاقیت و ابتکار می‌شود. این شیوه از هجرت با محوریت افراد شاخص، چنین حسنی را دارد که دانش‌آموختگان حوزوی از پیشرفت تحصیلی باز نمانند و جلوِ هجرت دیگر طلاب را هم به سمت قم بگیرد.

هویت داشتن یعنی احساس تمایز، تداوم و استقلال شخصی داشتن یا این‌که فرد احساس کند همان است که بوده و دیگران نیستند و همواره خود را در «دیگری نبودن» می ‌یابد. هویت نقش معنا سازی را چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی بر عهده دارد؛ بنابراین هویت مفهومی است که در دنیای شخصی، فرد را با فضای جمعی اشکال فرهنگی و روابط اجتماعی ترکیب می‌کند.

«زن»، در حافظه‌ی تاریخی ما، همواره معمارِ «حریم» بوده است. «پوشش من، حریم خانواده‌ام را حفظ می‌کند.». بانوان ایرانی سال‌ها با این پیش‌فرضِ قطعی زیسته‌اند که اگر زنی در انظار عمومی با قامتی پوشیده‌تر قدم بردارد، سدی نفوذناپذیر دورِ حریمِ خصوصی خانواده‌ کشیده است. این گزاره، که شاید در نگاه نخست بدیهی‌ترین اصلِ پیونددهنده پوشش فردی به امنیت جمعی به‌نظر رسد، در میان گروهی از بانوان ایرانی، چندان با اقبال روبه‌رو نشده است.

اکنون که بیش از حدود پنج ماه از جنگ ۱۲ روزه ما با رژیم صهیونیستی می‌گذرد فرصت مناسبی است برای طرح این پرسش که چرا رفتار جمعی جامعه ایران در این رویداد، بار دیگر با تحلیل‌های رسانه‌ای و دانشگاهی همخوانی نداشت؟ تحلیل‌هایی که مدعی بازنمایی واقعیت مردم بودند و خود را نماینده افکار عمومی می‌دانستند!

شاید ما سال‌هاست دو چیز متفاوت را یکی گرفته‌ایم؛ ظاهر دینداری و تجربه دینداری. گویی تصور کرده‌ایم هرچه یکی کاهش یابد، دیگری نیز ناگزیر فرو می‌ریزد. اما این عدد، دست‌کم ما را وادار می‌کند دوباره سؤال کنیم: آیا واقعاً نسبت انسان با خدا را می‌توان تنها از روی نشانه‌های ظاهری خواند؟